Lưu ý pháp lý: Bài viết cập nhật đến ngày 01/08/2026 và không thay thế việc phân loại cơ sở, công trình theo hồ sơ thực tế. Yêu cầu thiết kế, thẩm định, nghiệm thu và trang bị phụ thuộc quy mô, công năng và mức nguy hiểm cháy.
Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 cùng các Nghị định 105/2025/NĐ-CP và 106/2025/NĐ-CP đặt trọng tâm vào trách nhiệm duy trì điều kiện an toàn trong suốt quá trình hoạt động. Doanh nghiệp không thể chỉ giữ một biên bản nghiệm thu cũ rồi xem như đã hoàn tất nghĩa vụ.
1. Trước tiên, xác định đúng cơ sở và công năng
Cùng một diện tích nhưng văn phòng, kho hàng, xưởng sản xuất, cơ sở lưu trú hoặc tầng hầm sạc xe điện có thể có yêu cầu khác nhau. Hãy lập hồ sơ nền gồm:
- Địa chỉ, diện tích, số tầng, số người thường xuyên có mặt.
- Công năng thực tế của từng khu vực.
- Loại, khối lượng và vị trí hàng hóa/vật liệu dễ cháy.
- Nguồn nhiệt, hoạt động hàn cắt, bếp, máy phát điện và khu sạc pin/xe điện.
- Bản vẽ, hồ sơ thẩm định/nghiệm thu và các lần cải tạo.
- Hợp đồng thuê và phân chia trách nhiệm giữa chủ nhà với bên thuê.
Sai lầm phổ biến là đăng ký thuê làm “văn phòng” nhưng dùng một phần làm kho, hoặc tự dựng vách, gác lửng làm thay đổi đường thoát nạn mà không đánh giá lại.
2. Ma trận trách nhiệm giữa chủ sở hữu và người sử dụng
Với mặt bằng thuê, hợp đồng cần chỉ rõ ai chịu trách nhiệm:
| Hạng mục | Câu hỏi cần chốt |
|---|---|
| Hệ thống chung | Ai bảo trì báo cháy, bơm, họng nước, nguồn điện PCCC? |
| Thiết bị tại khu thuê | Bên nào trang bị và kiểm tra bình, đèn, biển chỉ dẫn? |
| Cải tạo | Ai phê duyệt trước khi thay vách, điện, công năng? |
| Diễn tập | Đội cơ sở toàn tòa nhà phối hợp với nhân viên bên thuê thế nào? |
| Hồ sơ | Bên thuê được nhận bản sao giấy tờ và biên bản bảo trì nào? |
Hợp đồng không loại trừ trách nhiệm pháp luật của bên trực tiếp quản lý, sử dụng. Nếu không được chủ nhà cung cấp hồ sơ, doanh nghiệp nên yêu cầu bằng văn bản và lưu dấu vết theo dõi.
3. Bộ hồ sơ vận hành nên có
Tùy loại cơ sở, bộ hồ sơ làm việc tối thiểu thường cần được tổ chức theo các nhóm:
- Hồ sơ pháp lý: tài liệu thiết kế, thẩm định, nghiệm thu, giấy tờ công trình và các thay đổi công năng.
- Nội quy và chỉ dẫn: nội quy, biển cấm, biển báo, sơ đồ thoát nạn, số liên hệ khẩn cấp.
- Tổ chức lực lượng: quyết định thành lập đội khi thuộc diện, phân công, danh sách huấn luyện và lịch trực.
- Phương án: phương án chữa cháy, cứu nạn; biên bản thực tập và các vấn đề cần khắc phục.
- Thiết bị: danh mục theo mã tài sản, vị trí, ngày kiểm tra/bảo trì, tình trạng và người xác nhận.
- Tự kiểm tra: checklist định kỳ, ảnh hiện trường, yêu cầu sửa chữa và bằng chứng đóng việc.
- Sự cố/thay đổi: nhật ký báo động, mất nguồn, khóa van, hàn cắt, cải tạo và sự cố đã xảy ra.
Hồ sơ phải phản ánh hiện trường. Biên bản “đạt” trong khi lối thoát bị chặn hoặc bình chữa cháy bị di chuyển sẽ không giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro.
4. Kiểm tra nhanh hiện trường mỗi ngày
Người mở cửa hoặc đóng cửa cơ sở có thể dùng checklist ngắn:
- Lối đi, cửa thoát nạn và cầu thang không bị khóa/chèn hàng.
- Đèn chỉ dẫn, chiếu sáng sự cố và tủ trung tâm không báo lỗi.
- Bình chữa cháy đúng vị trí, dễ lấy, còn niêm phong và trong tình trạng sử dụng.
- Không dùng ổ cắm kéo dài quá tải; thiết bị sinh nhiệt đã tắt an toàn.
- Cửa chống cháy không bị chèn mở trái yêu cầu.
- Khu sạc pin, xe điện không có vật dễ cháy và có giải pháp ngăn cháy theo hồ sơ.
- Lối tiếp cận cho lực lượng chữa cháy không bị chiếm dụng.
Lỗi cần được giao người và hạn xử lý; nếu rủi ro nghiêm trọng, phải dừng khu vực liên quan thay vì chỉ ghi nhận.
5. Quản lý hàn cắt và công việc phát sinh nhiệt
Hàn, cắt hoặc dùng ngọn lửa trong khu vực kinh doanh cần quy trình cấp phép công việc nóng:
- Khảo sát và dọn vật liệu cháy trong vùng ảnh hưởng.
- Che chắn tia lửa, chuẩn bị bình phù hợp và người giám sát.
- Kiểm soát khí, điện, thông gió và lối thoát.
- Kiểm tra lại khu vực sau khi kết thúc trong thời gian phù hợp.
- Lưu phiếu cho phép, ảnh và chữ ký bàn giao.
Nghị định 106/2025 quy định mức phạt đáng kể với hàn cắt không có biện pháp PCCC; khi để xảy ra cháy, mức phạt của một số hành vi còn có thể tăng.
6. Các nhóm lỗi có mức phạt đáng chú ý
Theo thông tin công bố về Nghị định 106/2025/NĐ-CP, mức phạt cho cá nhân có thể gồm:
- 6–8 triệu đồng khi không ban hành hoặc không niêm yết nội quy, biển báo, biển cấm, biển chỉ dẫn.
- 10–20 triệu đồng khi không thành lập đội PCCC và cứu nạn, cứu hộ cơ sở thuộc trường hợp phải thành lập.
- 20–25 triệu đồng với hàn, cắt kim loại không có biện pháp PCCC theo quy định.
- 40–50 triệu đồng khi không có giải pháp ngăn cháy cho khu vực sạc xe điện tập trung trong nhà.
- 40–50 triệu đồng khi không trang bị, lắp đặt hệ thống báo cháy hoặc chữa cháy thuộc diện phải có.
Mức áp dụng thực tế còn phụ thuộc chủ thể, hành vi, tình tiết và biện pháp khắc phục. Hộ kinh doanh được áp dụng mức phạt tiền đối với cá nhân theo thông tin công bố của Chính phủ.
7. Hiểu đúng quy định chuyển tiếp
Bộ Công an đã trả lời rằng cơ sở đang hoạt động, đã bảo đảm yêu cầu theo quy định, tiêu chuẩn và quy chuẩn tại thời điểm đưa vào hoạt động, không mặc nhiên phải bổ sung toàn bộ giải pháp theo luật mới. Tuy nhiên, điều này không phải “miễn vĩnh viễn”.
Doanh nghiệp vẫn phải:
- Duy trì đúng hiện trạng và điều kiện đã được chấp thuận.
- Khắc phục theo nghị quyết địa phương nếu thuộc nhóm cơ sở tồn tại không bảo đảm yêu cầu.
- Đánh giá lại khi cải tạo, đổi công năng, mở rộng hoặc thay đổi mức nguy hiểm cháy.
- Bảo trì thiết bị và tổ chức lực lượng, phương án theo yêu cầu đang áp dụng.
Không nên tự quyết định thay toàn bộ thiết bị chỉ vì nghe “luật mới”, nhưng cũng không dùng quy định chuyển tiếp để hợp thức hóa cải tạo không hồ sơ.
8. Kế hoạch tự kiểm tra theo tần suất
Hằng ngày: lối thoát, nguồn lửa/nhiệt, bảng điện, tủ báo cháy, khu sạc.
Hằng tháng: kiểm kê bình và thiết bị; thử theo quy trình cho phép; đối chiếu nhân sự đội; đóng các lỗi tồn.
Hằng quý: rà công năng, tải cháy, hàng tồn, thay đổi layout; kiểm tra hợp đồng bảo trì và diễn tập nội bộ.
Khi có thay đổi: đánh giá trước khi thi công, lấy ý kiến chuyên môn cần thiết, cập nhật bản vẽ và bàn giao hồ sơ hoàn công.
Checklist cho người quản lý cơ sở
- Đã xác định công năng thực tế và phân loại cơ sở.
- Có ma trận trách nhiệm với chủ nhà/đơn vị quản lý tòa nhà.
- Nội quy, sơ đồ, biển báo đúng vị trí và còn đọc được.
- Lực lượng, huấn luyện, phương án và lịch trực được cập nhật.
- Thiết bị có mã, vị trí, lịch kiểm tra và bằng chứng bảo trì.
- Có quy trình công việc nóng và kiểm soát nhà thầu.
- Mọi cải tạo, đổi công năng được đánh giá trước khi thực hiện.
- Lỗi tự kiểm tra có người phụ trách, hạn xử lý và bằng chứng đóng.
Nguồn chính thức
- Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15
- Nghị định 105/2025/NĐ-CP trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ
- Quy định xử phạt theo Nghị định 106/2025/NĐ-CP
- Bộ Công an trả lời về quy định chuyển tiếp với doanh nghiệp
Đọc tiếp: Mức lương tối thiểu vùng 2026 và Bảo hiểm xã hội bắt buộc năm 2026.