Lưu ý pháp lý: Bài viết cập nhật đến ngày 01/08/2026, nhằm mục đích phổ biến thông tin. Doanh nghiệp phải xác định đúng quy mô và chế độ kế toán áp dụng cho năm tài chính cụ thể.
Thông tư 58/2026/TT-BTC ban hành chế độ kế toán mới cho doanh nghiệp siêu nhỏ, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/07/2026 và thay thế Thông tư 132/2018/TT-BTC trong phạm vi tương ứng. Mục tiêu là giảm biểu mẫu nhưng vẫn duy trì dữ liệu đủ để quản lý, tính thuế và giải trình.
1. Doanh nghiệp nào là siêu nhỏ?
Theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP, tiêu chí khác nhau theo lĩnh vực:
| Lĩnh vực | Lao động tham gia BHXH bình quân năm | Doanh thu năm hoặc tổng nguồn vốn |
|---|---|---|
| Nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp, xây dựng | Không quá 10 người | Doanh thu không quá 3 tỷ đồng hoặc nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng |
| Thương mại, dịch vụ | Không quá 10 người | Doanh thu không quá 10 tỷ đồng hoặc nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng |
Doanh nghiệp cần đối chiếu ngành chính, số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân và chỉ tiêu tài chính. Không thể tự nhận là “siêu nhỏ” chỉ dựa vào số nhân viên tại một thời điểm.
Thông tư 58 áp dụng cho doanh nghiệp siêu nhỏ, không phải chế độ kế toán hộ/cá nhân kinh doanh. Hộ kinh doanh năm 2026 có hướng dẫn riêng, vì vậy cần phân biệt tư cách pháp lý trước khi chọn hệ thống tài khoản và báo cáo.
2. Báo cáo được tinh gọn thế nào?
Theo thông tin công bố của Bộ Tài chính, chế độ mới tập trung vào hai báo cáo:
- Báo cáo tình hình tài chính.
- Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
Một số nội dung trước đây trình bày ở bảng cân đối tài khoản và báo cáo tình hình thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước được tích hợp vào sổ và báo cáo phù hợp, giúp giảm biểu mẫu độc lập.
“Ít báo cáo hơn” không có nghĩa “ghi ít giao dịch hơn.” Doanh nghiệp vẫn cần theo dõi tiền, công nợ, hàng tồn, tài sản, doanh thu, chi phí, thuế và vốn để lập được hai báo cáo đáng tin cậy.
3. Mốc chuyển đổi theo năm tài chính
Thông tư áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/07/2026.
- Doanh nghiệp có năm tài chính trùng năm dương lịch 01/01–31/12 cần xác định năm đầu áp dụng theo điều khoản chuyển tiếp, thay vì tự đổi giữa kỳ chỉ vì Thông tư có hiệu lực trong tháng 7.
- Doanh nghiệp có năm tài chính bắt đầu ngày 01/07/2026 có thể thuộc kỳ áp dụng ngay từ ngày đó.
- Nếu doanh nghiệp không còn đáp ứng tiêu chí siêu nhỏ, phải đánh giá chế độ kế toán phù hợp cho kỳ tiếp theo và chuẩn bị dữ liệu chuyển đổi.
Kế toán nên lập biên bản xác định chế độ áp dụng, có phê duyệt của người đại diện, thay vì chỉ đổi cấu hình phần mềm.
4. Hệ thống sổ tối thiểu nên đáp ứng gì?
Cho dù biểu mẫu được đơn giản hóa, hệ thống cần trả lời được:
- Tiền mặt và tiền gửi hiện có bao nhiêu, khớp sao kê không?
- Khách hàng nào còn nợ, khoản nào quá hạn?
- Doanh nghiệp nợ nhà cung cấp, người lao động và ngân sách bao nhiêu?
- Hàng tồn ở đâu, giá trị và số lượng thế nào?
- Tài sản nào đang sử dụng, đã phân bổ/khấu hao bao nhiêu?
- Doanh thu, giá vốn, chi phí và kết quả kỳ này là bao nhiêu?
- Số thuế đã khai, đã nộp và còn phải nộp có khớp tờ khai không?
Nếu phần mềm chỉ tổng hợp thu–chi mà không theo dõi công nợ và tồn kho, doanh nghiệp thương mại có thể không đủ dữ liệu lập báo cáo tình hình tài chính.
5. Ví dụ quy trình mua hàng
Doanh nghiệp siêu nhỏ mua 50 sản phẩm với giá 500.000 đồng/sản phẩm, chưa xét thuế. Thanh toán qua ngân hàng, nhận 45 sản phẩm và 5 sản phẩm giao sau.
Không nên ghi toàn bộ 25 triệu đồng vào chi phí ngay khi chuyển tiền. Hệ thống cần tách:
- Giá trị đã thanh toán/ứng trước theo hợp đồng.
- 45 sản phẩm thực tế đã nhập kho.
- 5 sản phẩm còn phải nhận từ nhà cung cấp.
- Hóa đơn đầu vào và điều kiện khấu trừ thuế nếu có.
- Giá vốn chỉ ghi nhận khi sản phẩm được bán theo phương pháp kế toán áp dụng.
Chế độ đơn giản không thay đổi bản chất tài sản, công nợ và kết quả kinh doanh.
6. Lộ trình chuyển từ Thông tư 132
Bước 1: xác nhận đủ tiêu chí
Lưu bảng tính lao động, doanh thu, nguồn vốn và ngành nghề làm căn cứ.
Bước 2: kiểm kê và đối chiếu số mở đầu
Đối chiếu tiền mặt, ngân hàng, công nợ, kho, tài sản, thuế và vốn chủ sở hữu. Xử lý chênh lệch trước khi chuyển dữ liệu.
Bước 3: lập bảng ánh xạ
Ánh xạ tài khoản, mã đối tượng, mã hàng và chỉ tiêu báo cáo từ hệ thống cũ sang chế độ mới. Không xóa lịch sử để “làm sạch” số dư.
Bước 4: cấu hình chứng từ và phân quyền
Xác định người lập, người duyệt, người giữ tiền, người quản lý kho. Doanh nghiệp ít người vẫn cần kiểm soát bù trừ như phê duyệt sau hoặc đối chiếu độc lập hàng tháng.
Bước 5: chạy song song một kỳ
Lập thử hai báo cáo từ dữ liệu thực, đối chiếu với tờ khai thuế và sổ chi tiết. Sửa quy tắc trước khi khóa kỳ đầu tiên.
7. Bộ hồ sơ kế toán nên lưu
- Hợp đồng, đơn đặt hàng, biên bản giao nhận/nghiệm thu.
- Hóa đơn điện tử đầu vào, đầu ra và hồ sơ điều chỉnh.
- Phiếu thu, chi, nhập, xuất; sao kê và chứng từ thanh toán.
- Bảng lương, bảo hiểm, thuế TNCN và hồ sơ nhân sự liên quan.
- Sổ chi tiết công nợ, kho, tài sản, vốn và nghĩa vụ thuế.
- Hai báo cáo cuối kỳ cùng bảng đối chiếu số liệu nguồn.
- Biên bản kiểm kê, phê duyệt điều chỉnh và log thay đổi dữ liệu.
8. Kiểm soát nội bộ phù hợp doanh nghiệp ít người
- Chủ doanh nghiệp duyệt nhà cung cấp và thanh toán trên 5 triệu đồng.
- Người ghi sổ không tự sửa giao dịch đã khóa mà không có phê duyệt.
- Đối chiếu ngân hàng hàng tuần, kiểm kê tiền mặt và hàng tồn hàng tháng.
- Báo cáo công nợ quá hạn và hàng tồn âm được gửi tự động.
- Sao lưu dữ liệu ngoài thiết bị vận hành chính và kiểm thử khôi phục định kỳ.
9. Những nhầm lẫn thường gặp
“Siêu nhỏ thì chỉ cần sổ thu chi.” Tùy hoạt động, vẫn phải quản lý tài sản, nợ, tồn kho và nghĩa vụ thuế.
“Thông tư có hiệu lực 01/07 nên đổi chế độ giữa năm.” Mốc áp dụng gắn với năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/07/2026.
“Doanh nghiệp và hộ kinh doanh dùng chung chế độ.” Hai tư cách pháp lý có hướng dẫn kế toán khác nhau.
“Bỏ bảng cân đối tài khoản nghĩa là không cần đối chiếu.” Nội dung được tinh gọn/tích hợp, nhưng tính cân đối của dữ liệu vẫn phải bảo đảm.
Nguồn chính thức
- Bộ Tài chính: Quy định mới về chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ
- Cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật của Bộ Tài chính
- Nghị định 80/2021/NĐ-CP về tiêu chí doanh nghiệp nhỏ và vừa
- Bộ Tài chính: Hướng dẫn kế toán cho hộ, cá nhân kinh doanh từ năm 2026
Đọc tiếp: Thuế TNDN cho doanh nghiệp nhỏ và Quy định hóa đơn điện tử mới.